ANALIZA FOR

NR 11/2013

9 września 2013

Iluzja konsultacji społecznych w

"debacie" o konieczności reformy

systemu emerytalnego

Hubert Guzera

Piotr Krzemiński

Marek Tatała

Iluzja konsultacji społecznych w "debacie" o

konieczności reformy systemu emerytalnego

Synteza

1. Zamiast "Przeglądu funkcjonowania systemu emerytalnego"

w rozumieniu art. 32 ustawy z dnia 25 marca 2011 r. o zmianie

niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń

społecznych mieliśmy do czynienia co najwyżej z propozycją

"Przeglądu…" autorstwa Ministra Pracy i Polityki Społecznej i Ministra

Finansów. Dokument nie został do tej pory oficjalnie przyjęty przez

Radę Ministrów.

2. Przedstawiciele rządu nie postępowali w zgodzie z Regulaminem

Rady Ministrów ogłaszając „konsultacje społeczne” na temat

"Przeglądu…" bez podstawy do ich rozpoczęcia w formie aktu

normatywnego czy oficjalnego dokumentu rządowego.

3. Zadeklarowane przez przedstawicieli rządu „konsultacje społeczne”

na temat "Przeglądu…" nie przebiegają zgodnie z dokumentem

„Konsultacje społeczne – jak sprawić by były lepsze. Propozycja

Kodeksu Konsultacji i ścieżka wdrożenia”, zaakceptowanym przez Radę

Ministrów.

4. "Przegląd…" przed oficjalnym przyjęciem przez Radę Ministrów

powinien zostać poprawiony tak by rzetelnie analizował w całości

polski system emerytalny, nie zaś koncentrował się wyłącznie na

drugim filarze. Naprawy wymaga przede wszystkim filar ZUS-owski

(pierwszy) – w aspekcie funkcjonowania licznych i kosztownych

przywilejów emerytalnych. Wyeliminować należy znajdujące się

w projekcie "Przeglądu…" manipulacje i błędy merytoryczne. Autorzy

raportu powinni wycofać się z próby nacjonalizacji oszczędności

emerytalnych milionów Polaków i demontażu systemu emerytalnego

opartego na dwóch obowiązkowych filarach. Propozycja zmian

w systemie emerytalnym przedstawiona przez Premiera na

konferencji prasowej 4 września br. oznacza właśnie taką

nacjonalizacjęistopniowydemontażsystemuzgodnie

z zapowiedziami w "Przeglądzie…" z czerwca 2013 r.

2

1.

Minister Finansów

i Minister Pracy i Polityki

Społecznej przedstawili

w czerwcu 2013 r.

dokument „Przegląd

funkcjonowania

systemu

emerytalnego”,…

Wstęp

Pod koniec czerwca Minister Finansów oraz Minister Pracy i Polityki Społecznej

przedstawili opinii publicznej dokument o nazwie „Przegląd funkcjonowania systemu

emerytalnego – Bezpieczeństwo dzięki zrównoważeniu”. Jak możemy przeczytać na

początku „Przeglądu…” jego powstanie wynika z art. 32 ustawy z dnia 25 marca 2011

r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem systemu ubezpieczeń

społecznych:

1. Rada Ministrów dokonuje przeglądu funkcjonowania systemu emerytalnego po

wejściu w życie ustawy i przedkłada Sejmowi informację o skutkach jej

obowiązywania wraz z propozycjami zmian nie rzadziej niż co 3 lata.

2. Pierwszego przeglądu funkcjonowania systemu emerytalnego po wejściu w życie

ustawy i przedłożenia Sejmowi informacji o skutkach jej obowiązywania wraz z

propozycjami zmian Rada Ministrów dokona nie później niż do dnia 31 grudnia 2013

r.

Raport został opublikowany po długiej serii zapowiedzi przedstawicieli rządu o chęci

wprowadzenia zmian w drugim filarze. Dokument ten, wedle zamysłu rządzących,

miał stanowić podstawę do konsultacji społecznych w sprawie wprowadzenia tych

zmian.

Jak dowiadujemy się ze strony Ministerstwa Finansów „Ministrowie

zarekomendowali przekazanie do konsultacji społecznych trzech propozycji zmian”,

które zostały zawarte w „Przeglądzie…”, a „wyboru ostatecznego rozwiązania rząd

dokona po zakończeniu konsultacji społecznych”. Jak jednak wygląda

rzeczywistość? Czy to, o czym mówi rząd faktycznie ma miejsce; a jeśli tak, to w

jakich warunkach się odbywa? Czy propozycja przedstawiona przez Premiera na

konferencji prasowej 4 września br. to właśnie to ostateczne rozwiązanie?

Sugerują to słowa Ministra Rostowskiego, który zapowiedział na tej samej

konferencji, że fundamentalne elementy przestawionej propozycji pozostaną

nienaruszone…

Sam „Przegląd…” oraz sposób prowadzenia „konsultacji społecznych” wzbudzają

wiele kontrowersji, nie tylko ze względu na zawarte w „Przeglądzie…” manipulacje

i błędy, ale też poprzez wybranie na czas konsultacji sezonu wakacyjnego

i urlopowego oraz sam sposób ich prowadzenia.

Poniższa analiza ma na celu pokazanie, iż zadeklarowane przez rząd „konsultacje

społeczne” nie przebiegały do tej pory zgodnie z dokumentem „Konsultacje

społeczne – jak sprawić by były lepsze. Propozycja Kodeksu Konsultacji i ścieżka

wdrożenia”, który został przez Radę Ministrów zaakceptowany w styczniu b.r.1.

Ponadto, po analizie Regulaminu Pracy Rady Ministrów pokazujemy, iż rząd nie

przestrzegał jego treści, ogłaszając „konsultacje społeczne” bez podstawy do ich

rozpoczęcia w formie aktu normatywnego i oficjalnego dokumentu rządowego.

….który stanowić miał

podstawę ogłoszonych

przez stronę rządową

„konsultacji

społecznych”.

Zadeklarowane przez

stronę rządową

„konsultacje społeczne”

nie przebiegały do tej

pory w zgodzie z

„Kodeksem Konsultacji”

i Regulaminem Pracy

Rady Ministrów.

1

https://mac.gov.pl/dzialania/spoleczny-kodeks-konsultacji-w-rzadowym-programie-lepsze-regulacje-na-lata-

2012-15/ - Dokument ten, sporządzony w czerwcu 2012 r., został włączony do programu „Lepsze regulacje

2015”, który został przyjęty uchwałą Rady Ministrów dnia 22 stycznia 2013 r., w dalszej części analizy określa

się go w skrócie jako „Kodeks Konsultacji”.

3

2.

Przez dłuższy czas nie

wiedzieliśmy kto jest

autorem „Przeglądu…”

Wątpliwości dotyczące Przeglądu

Przypominamy, że przez dłuższy czas nie było wiadomo nawet kto jest autorem

„Przeglądu…”. Jest to o tyle istotne, że opinia publiczna nie mogła poznać, kto

odpowiada za jego niekompletność i nierzetelność. Zamiast rzetelnego przeglądu

całego systemu emerytalnego mieliśmy do czynienia z dokumentem krytykującym

działania drugiego (kapitałowego) filara systemu emerytalnego, w którym

zgromadzone zostały oszczędności emerytalne milionów Polaków. Nie

dowiedzieliśmy się więc długo kto odpowiada za:

·praktyczne pominięcie niezwykle istotnych i kosztownych dla podatników

części systemu emerytalnego takich jak: przywileje emerytalne, ubezpieczenia

rolników w KRUS, specjalne systemy emerytalne dla służb mundurowych, sędziów i

prokuratorów. Raport poświęca im niecałe 2 strony i nie zawiera żadnych

rekomendacji zmian w tych obszarach;

·wyciąganie wniosków na podstawie metodycznych błędów (np. porównania

stóp zwrotu z OFE i waloryzacji w ZUS) i manipulacji (np. koszty drugiego filara czy

wpływ drugiego filara na dług publiczny i rating Polski);

·przedstawienie tylko jednej propozycje wypłat, która oznacza stopniowy

powrót w fazie wypłacania świadczeń do jednofilarowego, a tym samym mniej

bezpiecznego i gorszego dla przyszłych emerytów systemu emerytalnego;

·rekomendowanie zmian w systemie emerytalnym, które doprowadzą do

stopniowej likwidacji II filara i nacjonalizacji zgromadzonych tam oszczędności

emerytalnych Polaków.

Ministerstwo Finansów

przyznało w końcu, że

autorami tego

niekompletnego i

manipulacyjnego

dokumentu są Minister

Rostowski i Minister

Kosiniak-Kamysz.

W piśmie z dnia 5 sierpnia 2013 r. Ministerstwo Finansów stwierdziło w końcu, kto

podpisuje się pod treścią Przeglądu:

„Podkreślenia wymaga, że w piśmie stanowiącym odpowiedź na wniosek z dnia 27

czerwca br. Ministerstwo Finansów wskazało dane autorów [we wspomnianej

odpowiedzi nie użyto sformułowania „autorzy” – przyp. autora], którzy

opracowywali przedmiotowy dokument – Pana Władysława Kosiniaka-Kamysza,

Ministra Pracy i Polityki Społecznej oraz Pana Jana Vincent-Rostowskiego,

Wiceprezesa Rady Ministrów, Ministra Finansów”.2

Wiemy zatem kto, jako autor, przyczynił się do stworzenia tego niekompletnego i

manipulacyjnego dokumentu. Poza tym 16 milionów Polaków (a jednocześnie

wyborców), którzy odkładali na swoją emeryturę w Otwartych Funduszach

Emerytalnych, może przekonać się teraz kto podpisał się pod planami nacjonalizacji

ich oszczędności emerytalnych – Minister Rostowski (poseł PO z okręgu nr 19

Warszawa) oraz Minister Kosiniak-Kamysz (PSL).

3.

Jednym z dokumentów,

który opisuje jak władza

powinna tworzyć

prawo, przy

2

Konsultacje społeczne a Regulamin pracy Rady Ministrów

Wśród dokumentów, które opisują jaka władza powinna tworzyć prawo, przy

współudziale obywateli w tym procesie jest co najmniej jeden, którego konieczność

stosowania na pewno nie podlega zakwestionowaniu przez Rząd - Uchwała nr 49

Pismo znak BMI1/S/016/2(2)/ZKJ/2013/RD-80765 do pobrania ze strony internetowej FOR

4

współudziale obywateli

jest Regulamin pracy

Rady Ministrów.

Rady Ministrów z dnia 19 marca 2002 r. – Regulamin pracy Rady Ministrów.

Zgodnie z tym regulaminem przed powstaniem, każdy z projektów złożeń projektu

ustawy i aktów normatywnych musi być odpowiednio oceniony pod względem

skutków, jakie wywrze na gospodarce i obywatelach:

Par. 9 ust. 1: „Organ wnioskujący dokonuje oceny przewidywanych skutków (kosztów

i korzyści) społeczno-gospodarczych regulacji przed opracowaniem projektu założeń

projektu ustawy oraz projektu aktu normatywnego(…)”.

Następnie powstaje projekt aktu normatywnego, do którego dołączona zostaje

wcześniej wykonana ocena przewidywanych skutków aktów normatywnych. Zasady,

na jakich ocena winna być stworzona, również określa Regulamin.

Par. 9 ust. 2: „Oceny (…) dokonuje się zgodnie z określonymi odrębnie przez Radę

Ministrów zasadami dokonywania oceny przewidywanych skutków (kosztów i

korzyści) projektów rządowych aktów normatywnych. Koordynację sporządzania

tych ocen oraz zakresu konsultacji społecznych projektów rządowych aktów

normatywnych zapewnia Kancelaria Prezesa Rady Ministrów”.

W tym miejscu pojawia się pierwsza wzmianka o konsultacjach społecznych. Wynika

z niej jasno, że konsultacje społeczne powinny dotyczyć rządowych projektów

aktów normatywnych. Co w tej sytuacji zrobił rząd? W tym miejscu trzeba powołać

się na oficjalny komunikat ze strony KPRM z 2 lipca 2013 r., który mówi:

Rada Ministrów na razie

zapoznała się tylko

z treścią „Przeglądu…”…

„Rada Ministrów zapoznała się z dokumentem "Przegląd funkcjonowania systemu

emerytalnego", przedłożonym przez ministrów pracy i polityki społecznej oraz

finansów”.

Czy w obliczu wyłącznie zapoznania się z dokumentem, który nie jest z resztą aktem

normatywnym ani jego projektem, można uznać go za oficjalną bazę do konsultacji?

Odwołajmy się ponownie do treści Regulaminu.

Par. 34 ust. 1: Rada Ministrów, po rozpatrzeniu projektu dokumentu rządowego,

dokument przyjmuje lub wprowadza w nim zmiany albo go odrzuca, lub kieruje do

rozstrzygnięcia po spełnieniu określonych wymogów lub w innym terminie.

… i nie jest to oficjalny

dokument rządowy.

Raport "Przegląd…" nie może być uznany za dokument rządowy, ponieważ w

komunikacie KPRM nie ma mowy o jego przyjęciu, wprowadzeniu zmian lub

odrzuceniu. Zatem zgodnie z tymi zapisami nie może być on uznany za podstawę do

oficjalnych konsultacji.

Również zdaniem Jerzego Stępnia, byłego prezesa Trybunału Konstytucyjnego, nie

mieliśmy do czynienia z dokumentem rządowym, a jedynie z projektem

"Przeglądu…" napisanym przez dwóch ministrów. Taką opinię przedstawił w

odniesieniu do art. 32 ustawy, na którą przegląd powołuje się na pierwszej stronie

m.in. w artykule prasowym, gdzie stwierdził, że „upowszechniony przez oba

ministerstwa „przegląd” tylko udaje „Przegląd”, o który w ustawie chodzi, choć –

trzeba przyznać – dość bezceremonialnie podszywa się pod ten drugi dokument,

informując na stronie tytułowej, że oto właśnie jest wypełnieniem obowiązku

wynikającego z art. 32 cytowanej ustawy”.3 Podobnego zdania jest prawnik Piotr

„upowszechniony przez

oba ministerstwa

„przegląd” tylko udaje

„Przegląd”, o który

w ustawie chodzi…” (J.

Stępień)

3

http://serwisy.gazetaprawna.pl/emerytury-i-renty/artykuly/720488,stepien-poznalismy-tylko-projekt-

przegladu-emerytalnego.html

5

„ten raport, jako

dokument rządowy,

właściwie nie istnieje”

(P. Waglowski)

Waglowski, który wnioskował ostatnio do KPRM o udostępnienie umowy na

świadczenie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów usług PR w Internecie. Wniosek ten

związany był z pojawiającymi się na forach Internetowych komentarzami o podobnej

treści krytykującymi istnienie drugiego filaru. Stwierdza on na swojej stronie, że „ten

raport, jako dokument rządowy, właściwie nie istnieje (…) tylko, czy taka "debata" to

są "konsultacje publiczne"? Moim zdaniem nie”4.

O konieczności dysponowania dokumentem rządowym dla celów konsultacji

świadczy jeszcze jeden fragment:

Par. 12 ust. 5: Organ wnioskujący, biorąc pod uwagę treść projektu dokumentu

rządowego, a także uwzględniając inne okoliczności, w tym znaczenie oraz

przewidywane skutki społeczne i ekonomiczne dokumentu, stopień jego złożoności

oraz jego pilność, może zdecydować o skierowaniu projektu dokumentu do

zaopiniowania przez inne organy administracji państwowej, organizacje społeczne

oraz inne zainteresowane podmioty i instytucje.

Do rozpoczęcia

oficjalnych konsultacji

społecznych brakuje

dokumentu rządowego.

Reforma emerytalna z pewnością nie należy do projektów, których przewidywane

skutki społeczne i ekonomiczne nie są znaczące, a więc do rozpoczęcia konsultacji

brakowałoby tylko oficjalnego dokumentu rządowego.

Jeśli nie mamy dokumentu rządowego nie ma podstaw do przeprowadzenia

oficjalnych konsultacji. Co w tej sytuacji zrobiła strona rządowa?

Słowa Premiera Donalda Tuska (poseł PO z okręgu nr 19 Warszawa) i niektórych

przedstawicieli strony rządowej sugerują, że konsultacje już trwają. Za przykład niech

posłuży komunikat ze strony KPRM z dnia 2 lipca 2013r.

„Premier Donald Tusk chce, aby dyskusje nad raportem w sprawie OFE trwały dwa

miesiące. - Te dwa miesiące powinny wystarczyć rządowi, aby po przeprowadzeniu

debaty publicznej, zdecydować się na zaproponowanie Sejmowi jednej

rekomendacji5 – powiedział.” (komunikat ze strony KPRM z dnia 2 lipca 2013r.)

Z kolei w oficjalnej informacji na stronie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej

czytamy, że:

"Ministrowie zarekomendowali przekazanie do konsultacji społecznych trzech

propozycji zmian: likwidację obligacyjnej części OFE, dobrowolność udziału w OFE,

dobrowolność udziału w OFE z dodatkową składką"

Należy mieć nadzieję, że

teraz, po sezonie

wakacyjnym, odbędą się

oficjalne konsultacje

społeczne na temat

zmian w systemie

emerytalnym. Na razie

usłyszeliśmy tylko

deklarację Premiera

oznaczającą demontaż

wielofilarowego

4

5

Jeśli jest tak, jak twierdzą przedstawiciele rządu, pozostaje tylko mieć nadzieję, że po

stworzeniu rekomendacji, rząd zgodnie z Regulaminem oraz w duchu propozycji

„Kodeksu Konsultacji” wypracowanego przez przedstawicieli administracji publicznej

(Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji) i partnerów społecznych w 2012 r. zapyta

społeczeństwo o zdanie na temat finalnego dokumentu. Ze względu na wagę sprawy

ważne jest by stało się to po okresie wakacyjnym, kiedy osoby pracujące i

odprowadzające składki do drugiego filaru zamiast korzystać z uroków lata, będą

mogli poważnie zastanowić się nad „jesienią swojego życia” i tym, czy chcą pozwolić

na przejęcie przez państwo oszczędności na ich emerytury. Niestety przedstawiona

4 września br. przez Premiera propozycja jest zapowiedzią przejęcia tych

http://prawo.vagla.pl/node/10003

Wtedy zapewne rozpoczną się oficjalne, w świetle regulaminu Rady Ministrów, konsultacje społeczne.

6

systemu emerytalnego.

oszczędności.

4.

Po wydarzeniach

związanych z

wprowadzeniem w

Polsce ACTA powstał

dokument „Kodeks

Konsultacji”

Konsultacje społeczne w świetle propozycji „Kodeksu Konsultacji”

Po wydarzeniach związanych z próbami wprowadzenia w Polsce ACTA za jedną z

przyczyn takiej eskalacji sporu uznane zostały przeprowadzone w niedostatecznym

zakresie konsultacje społeczne. W odpowiedzi, Ministerstwo Administracji i

Cyfryzacji zaprosiło w 2012 roku ekspertów rządowych i pozarządowych do pracy

nad sformułowaniem „Kodeksu Konsultacji”, który miał pełnić funkcję tzw. Białej

Księgi. Ponadto, rozwiązania zaproponowane w Kodeksie miały docelowo zostać

wprowadzone mocą rozporządzenia do procesów w administracji publicznej.

Należy przyznać, że raport bardzo dobrze diagnozuje przyczyny, dla których

konsultacje społeczne często nie spełniają swojej funkcji. Co ważne, raport nie

omija także przyczyn, które strona rządowa najchętniej by przemilczała, a związane

są np. z pisaniem ustaw według nakazu politycznego, a nie merytorycznego, bądź

wpływu pewnych grup nacisku na kształt aktów prawnych. Do najważniejszych

barier dla dobrego prowadzenia konsultacji społecznych autorzy raportu zaliczyli:

„Kodeks Konsultacji”

diagnozuje dlaczego

konsultacje społeczne

często nie spełniają

swojej funkcji.

●

●

●

●

●

●

●

●

●

●

pozorność konsultacji,

brak spójnej legislacji i wskazania, w jakich przypadkach konsultacje mają

charakter obowiązkowy,

brak wiary w sens konsultacji,

obawa przed konfliktem i generowanie niemożliwych do zaspokojenia

oczekiwań,

ograniczanie dostępu do procesu konsultacji oraz mylenie go z innymi

procesami,

brak umiejętności i wiedzy jak prowadzić konsultacje i komunikację z nimi

związaną,

zbyt pośpieszne tworzenie rozwiązań oraz zły tryb pracy nam projektami i

decyzjami,

brak wystarczających zasobów po stronie administracji,

zbyt słabe zaplecze organizacji typu eksperckiego,

niska świadomość praw obywatelskich i kultury debaty – niskie

zaangażowanie po stronie uczestników, brak kompetencji oraz działanie

wyłącznie w wąskim własnym interesie.

Powstało Siedem Zasad

Konsultacji

Wraz z „Kodeksem Konsultacji” sformułowano Siedem Zasad Konsultacji, mających

przyświecaćstronom dyskusji (w szczególności stronie rządowej) w celu

poprawienia jakości konsultacji społecznych. Są to: dobra wiara, powszechność,

przejrzystość, responsywność, koordynacja, przewidywalność i poszanowanie

interesu ogólnego.

Ponieważ dokument został przygotowany również z inicjatywy rządzących,

podkreślając w wielu miejscach rolę konsultacji społecznych oraz ich poprawnego

przeprowadzenia, należałoby się spodziewać, że kolejne procesy legislacyjne będą

przeprowadzane w duchu „Kodeksu Konsultacji”. Oficjalny charakter tego

dokumentu poświadcza komunikat na stronie Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji:

„Siedem Zasad Konsultacji zostało zarekomendowane w programie „Lepsze regulacje

2015” jako dokument zalecany do stosowania w Ministerstwach do czasu

wypracowania w administracji jednolitych Wytycznych do OSR i Zasad konsultacji

Komunikat na stronie

Ministerstwa

Administracji i Cyfryzacji

poświadcza oficjalny

charakter dokumentu,

będącego częścią

programu „Lepsze

regulacje 2015”.

7

przeprowadzanych podczas przygotowywania dokumentów rządowych”.

Sam program „Lepsze regulacje 2015” został przyjęty w formie uchwały przez Radę

Ministrów dnia 22 stycznia 2013 r.6

Tymczasem, wciąż zdarza się, że działania podejmowane przez rząd są często

sprzeczne z zapowiedziami i propozycjami z „Kodeksu Konsultacji”.

Dyskusja na temat

zmian w systemie

emerytalnym powinna

odbywać się w zgodnie z

„Kodeksem Konsultacji”.

W szczególności trwająca dyskusja na temat zmian w systemie emerytalnym, które

dotyczą milionów Polaków i zgromadzonych przez nich oszczędności powinna

odbywać się z zachowaniem wszystkich standardów i dobrych zasad – a w

szczególności tych, o których pozytywnie wypowiadali się przedstawiciele rządu.

Należałoby więc spodziewać się, że w tej sytuacji „Kodeks Konsultacji”, przyjęty z

aprobatą przez cały rząd, będzie stosowany przy pracach nad zmianami w systemie

emerytalnym.

Czy tak jest?

Dyskusję o zmianach w

systemie emerytalnym

poprzedziła seria

medialnych przecieków.

Warto zwrócić uwagę, że obecne „konsultacje społeczne” odbywają się po długiej

serii pojedynczych wypowiedzi przedstawicieli administracji rządowej, w tym

medialnych przecieków z projektu "Przeglądu…". Członkowie rządu wraz z

Premierem zapowiadali, że przedstawienie rozwiązań mających na celu

usprawnienie działania OFE, bez podawania szczegółów propozycji reformy.

Ostatecznie rząd zaproponował trzy propozycje zmian w działaniu systemu

emerytalnego, które doprowadzą do demontażu tej części reformy emerytalnej z

1999 r., która dotyczyła stworzenia drugiego filara.

Oznacza to jednak, że przez dłuższy czas strona rządowa musiała pracować nad

propozycjami bez należytego i uprzedniego poinformowania strony społecznej na

czym będzie polegać „reforma” oraz w którym kierunku będzie ona zmierzać, co

trwa z resztą nadal (ta niepewność szczególnie widoczna była na rynkach

finansowych). Nie można uznać przecież jednostronnych przecieków medialnych za

wystarczającą formę informacji.

W „Przeglądzie…”

przedstawiono 3

szkodliwe dla systemu

emerytalnego

propozycje wariantów

zmian i stworzono iluzję

wyboru.

Na tym etapie nie dopuszczono także do prac nad propozycjami strony społecznej,

co może nie wydawać się naruszeniem „Kodeksu Konsultacji” – mówi on o tym, że

przedmiotem dyskusji jest projekt aktu prawnego i innych ważnych z punktu

widzenia opinii publicznej dokumentów. Jednak w tym przypadku, przedstawione

zostały trzy gotowe rozwiązania i z góry odrzucono możliwość przyjęcia pod rozwagę

innych wariantów, co jest tylko iluzją wyboru dla strony społecznej, tak samo jak

iluzoryczny jest zaproponowany wybór między ZUS a OFE. Dlatego naruszeniem

zasad „Kodeksu Konsultacji” jest fakt, że strona społeczna nie miała żadnego wpływu

na sformułowanie wspomnianych trzech propozycji. Należy przyznać rządowi, że

czas „konsultacji społecznych” jest dłuższy niż czas proponowany w Kodeksie, co

najmniej 30 dni wobec proponowanych 21 dni. Wiele organizacji pozarządowych i

grup eksperckich zwraca jednak uwagę, że „konsultacje społeczne” w tak ważnej

sprawie były na razie przeprowadzane w bardzo niefortunnym okresie

wakacyjnym.

Wśród Siedmiu Zasad Konsultacji nieprzestrzegane są także zasady przejrzystości

oraz responsywności („każdemu, kto zgłosi opinię, należy się merytoryczna

odpowiedź w rozsądnym terminie”). Jak już wspomnieliśmy, jeszcze przed wydaniem

Nie przestrzegana jest

zasada przejrzystości i

responsywności…

6

http://www.mg.gov.pl/files/upload/18120/PL_MG_DDR_Uchwala_13.pdf

8

… np. do dnia

dzisiejszego nie ma

oficjalnej odpowiedzi na

Obywatelski

Kontrraport KOBE.

projektu "Przeglądu…" mieliśmy do czynienia z serią przecieków, które mają niewiele

wspólnego z przejrzystą dyskusją. Poza tym nadal brakuje pisemnego i

merytorycznego odniesienia się do krytycznych uwag przedstawionych przez

licznych ekspertów czy przedstawicieli rynku kapitałowego. Jednym z przykładów

może być Obywatelski Kontrraport KOBE (Komitetu Obywatelskiego ds.

Bezpieczeństwa Emerytalnego), który krok po kroku demaskuje fałszywą diagnozę

postawioną w projekcie "Przeglądu…" oraz krytycznie analizuje wypływające z tej

diagnozy rekomendacje. Do dnia dzisiejszego (4 września 2013) autorzy projektu

"Przeglądu…" nie odnieśli się całościowo do argumentów i rekomendacji zawartych

w raporcie KOBE7. Jeszcze innym przykładem naruszania zasady przejrzystości było

nieujawnienie, aż do 5 sierpnia, autorów projektu Przeglądu.

Warto również zwrócić uwagę na sposób prowadzenia dyskusji przez stronę

rządową, która radykalnie narusza zasadę, która przez ekspertów została określona

jako zasada numer jeden: dobrej wiary. Zgodnie z nią, strony słuchają się nawzajem,

wykazując wolę zrozumienia odmiennych racji. Tymczasem, zasmuca używanie przez

przedstawicieli rządu argumentów ad personam w stosunku do przedstawicieli

strony społecznej, zamiast odnoszenia się do ich argumentów i uwag. W ciągu

ostatnich kilku miesięcy mogliśmy usłyszeć m.in. wypowiedzi dyskredytujące

kompetencje innych dyskutantów8, odmawianie prawa do wypowiedzi innym9,

zarzuty obrony OFE z osobistych pobudek10, inwektywy („krzykliwi ekonomiści”)11

oraz przypisywanie ekspertom poglądów, których nigdy nie głosili12. Niestety,

pokazuje to brak szacunku strony rządowej wobec strony społecznej i szokującą

praktykę obrażania dyskutantów, wypaczające sens konsultacji społecznych.

Sposób prowadzenia

dyskusji publicznej

narusza zasadę „dobrej

wiary” a argumenty

zastępowane są przez

inwektywy czy

przypisywanie

oponentom poglądów,

których nie wygłosili.

5.

Podsumowanie

W świetle powyższych przykładów należy zauważyć, że przedstawiciele rządu

wielokrotnie naruszali zasady konsultacji zawarte m.in. w propozycji „Kodeksu

Konsultacji”, które jeszcze jakiś czas temu przedstawiciele tego samego rządu

popierali. W ten sposób prowadzona była dyskusja nad tendencyjnym raportem

napisanym przez dwóch ministrów, który w świetle prawa nie jest nawet oficjalnym

stanowiskiem rządu. Jednocześnie tworzone są przez przedstawicieli rządu pozory

debaty. To wszystko odbywało się w okresie wakacyjnym i urlopowym, kiedy co do

zasady zainteresowanie działaniami rządzących jest najmniejsze, gdy tymczasem

7

Takiej pełnej odpowiedzi nie stanowi z pewnością dokument „Pomiar przeciętnych stóp zwroty w OFE i

wskaźników waloryzacji w ZUS. Wpływ różnych technik pomiaru. Analiza kompleksowa”, który został z resztą

krytycznie oceniony przez ekspertów KOBE.

8

Smutne, że nie padają żadne konstruktywne propozycje. Mamy do czynienia z pewnym "frontem odmowy

dyskusji", co często się zdarza, gdy osoby są na intelektualnie przegranych pozycjach.

http://wyborcza.biz/biznes/1,100896,14337645,Spor_o_OFE__Rzad_swoje__obroncy_swoje.html

9 „Osoby, które się nie znają w tym temacie nie powinny się wypowiadać” -

http://www.wprost.pl/ar/406325/Rostowski-Balcerowicz-doprowadzil-do-katastrofy-dwa-rzady/

10

Podkreślił, że przeciw zmianom w OFE są często ci, którzy byli związani z reformą wprowadzaną za czasów

rządów Jerzego Buzka. http://biznes.gazetaprawna.pl/artykuly/716019,rostowski-przeciw-zmianom-w-ofe-jest-

mala-grupa-krzykliwych-ekonomistow.html

11

http://www.polskieradio.pl/42/273/Artykul/879678,Rostowski-krzykliwi-ekonomisci-przeciw-zmianom-w-

OFE

12

Akapit "Nie rozumiem, jak ktoś może być przeciwny dobrowolności,

http://wiadomosci.gazeta.pl/wiadomosci/1,114871,14176167,Rostowski_o_OFE__Nie_rozumiem__jak_ktos_

moze_byc_przeciwny.html

9

mamy do czynienia ze zmianami, które wpłyną na miliony Polaków i setki miliardów

zgromadzonych przez nich oszczędności emerytalnych.

Liczymy jednak na to, że teraz, po wakacjach dojdzie do przyjęcia przez Radę

Ministrów właściwego i poprawionego "Przeglądu…", który stanowić będzie

gruntowną analizę całego systemu emerytalnego i podstawę do przeprowadzenia

prawdziwych konsultacji społecznych. Fakt, że mieliśmy do czynienia wyłącznie z

projektem "Przeglądu…" ma też swoje pozytywne strony. Daje to szansę autorom

projektu, Ministrowi Kosiniakowi-Kamyszowi i Ministrowi Rostowskiemu, na

wycofanie się z nierzetelnych tez i manipulacji, poprawienie błędów w

"Przeglądzie…" i przygotowanie rzetelnej analizy całości systemu emerytalnego (w

tym np. kosztów utrzymywania przywilejów emerytalnych i skutków ich likwidacji

dla finansów publicznych) przed upublicznieniem i przyjęciem przez Radę Ministrów

właściwego "Przeglądu…".

Po sezonie urlopowym miliony Polaków, którzy zgromadzili oszczędności emerytalne

w drugim filarze, powinny otrzymać rzetelną i pełną informację o systemie

emerytalnym oraz proponowanych zmianach i ich skutkach. To wybrani przez nich

politycy będą decydować o ich przyszłości. Wyborcy muszą być świadomi decyzji,

które zostaną podjęte tak, aby każdy parlamentarzysta, który zagłosuje za

nacjonalizacją oszczędnościemerytalnychczypseudo-dobrowolnością,

zaproponowanymi 4 września br. przez Premiera, Ministra Finansów i Ministra

Pracy i Polityki Społecznej, wiedział, że jego decyzja zostanie oceniona podczas

nadchodzących wyborów.

/Recenzent: Mateusz Guzikowski

10

Forum Obywatelskiego Rozwoju

FOR zostało założone w 2007 roku przez prof. Leszka Balcerowicza, aby skutecznie

chronić wolność oraz promować prawdę i zdrowy rozsądek w dyskursie publicznym.

Naszym celem jest zmiana świadomości Polaków oraz obowiązującego

i planowanego prawa w kierunku wolnościowym.

FOR realizuje swoje cele poprzez organizację debat oraz publikację raportów i analiz

podejmujących ważne tematy społeczno-gospodarcze, a w szczególności: stan

finansów publicznych, sytuację na rynku pracy, wolność gospodarczą, wymiar

sprawiedliwości i tworzenie prawa. Z inicjatywy FOR w centrum Warszawy

i w Internecie został uruchomiony licznik długu publicznego, który zwraca uwagę

na problem rosnącego zadłużenia państwa. Działania FOR to także projekty

z zakresu edukacji ekonomicznej oraz udział w kampaniach na rzecz zwiększania

frekwencji wyborczej.

Wspieraj nas!

Pomóż nam chronić wolność oraz promować prawdę i zdrowy rozsądek

w dyskursie publicznym.

Zdrowy rozsądek oraz wolnościowy punkt widzenia nie obronią się same.

Potrzebują zaplanowanego, wytężonego i skutecznego wysiłku oraz Twojego

wsparcia.

Jeśli jest Ci bliski porządek społeczny szanujący wolność i obawiasz się

nierozsądnych decyzji polityków udających na Twój koszt Świętych Mikołajów,

poprzyj nasze działania swoim darem pieniężnym. Twój dar umożliwia nam

działalność oraz potwierdza słuszność i skuteczność naszego wysiłku.

Każda darowizna jest dla nas ważna. Potrzebujemy zwłaszcza regularnego wsparcia.

Zachęcamy do dokonywania nawet niewielkich, lecz regularnych wpłat.

Już dziś pomóż nam chronić wolność - obdarz nas swoim wsparciem i zaufaniem.

Wyślij przelew na konto FOR (w PLN): 68 1090 1883 0000 0001 0689 0629

Fundacja Forum Obywatelskiego Rozwoju - FOR

Al. J. Ch. Szucha 2/4 lok. 20

00-582 Warszawa

Kontakt

tel. +48 22 628 85 11, +48 691 232 994

e-mail: info@for.org.pl

www.for.org.pl

Kontakt do autora analizy

Marek Tatała

e-mail: marek.tatala@for.org.pl

tel.: +48 725 212 552