ANALIZA FORNR 10/20125 lipca 2012

ANALIZA FOR

NR 10/2012

5 lipca 2012

Karolina KartusUpadłość w Polsce jest rzadko wykorzystywanym narzędziem

Karolina Kartus

Upadłość w Polsce jest rzadko wykorzystywanym narzędziem

Upadłość w Polsce jest rzadko

wykorzystywanym narzędziem

Synteza

- W Polsce, w porównaniu do liczby funkcjonujących przedsiębiorców oraz w porównaniu do innych krajów, jest przeprowadzanych bardzo mało upadłości. W małej Belgii miesięcznie z upadłości korzysta więcej przedsiębiorców niż w Polsce przez cały rok.

- Mała liczba upadłości w Polsce nie jest rezultatem nadzwyczajnie dobrej kondycji polskich przedsiębiorców. Niewypłacalne podmioty gospodarcze wychodzą z rynku innymi sposobami niż upadłość.

1.

Dobre prawo upadłościowe podstawą dobrze funkcjonującej gospodarki

Polskie prawo

i postępowanie upadłościowe są drogie

i długotrwałe, przez co przedsiębiorcy rzadko

z niego korzystają.

Dobre prawo upadłościowe jest ważną instytucją gospodarki rynkowej. Takie prawo:

- Maksymalizuje wpływy gotówkowe do wierzycieli i udziałowców.

W tym celu powoduje naprawę lub sprzedaż firmy w zależności, która z tych ścieżek maksymalizuje wpływy gotówkowe.

- Odróżnia przedsiębiorstwa, które mogą zostać uratowane

od bankrutów. Prawo musi wspierać firmy nadające się do uratowania, ale nie może tworzyć preferencji dla chronicznie nierentownych firm.

- Chroni stabilność kolejności zaspakajania roszczeń wierzycieli, aby stworzyć kredytodawcom przewidywalność otoczenia oraz tworzyć bodźce do zachowań rozwijających gospodarkę.

Niestety, polskie prawo i postępowanie upadłościowe są drogie i długotrwałe. Nowe prawo upadłościowe, które obowiązuje od października 2003 roku, powtarza grzechy starego prawa. Dlatego też polscy przedsiębiorcy rzadko korzystają z upadłości. A niewypłacalnie firmy wychodzą z rynku w sposób mniej sformalizowany i prawdopodobnie mniej efektywny.

Poniżej przedstawiam, jak rzadko korzystają z upadłości polscy przedsiębiorcyw porównaniu do ich europejskich odpowiedników.

W większości krajów europejskich, także tych znacznie mniejszych od Polski, liczba upadłości osiąga nawet kilkadziesiąt tysięcy rocznie (tabela nr 1). Bezwzględna liczba upadłości w Polsce od lat jest jedną z najniższych w Europie, jest ich mniej tylko w Estonii i na Słowenii.

Tabela 1. Liczba upadłości w poszczególnych krajach w Europie

2010

2009

Francja

51060

53547

Niemcy

32100

32930

UK

17690

19908

Włochy

10923

8354

Belgia

9620

9382

Szwecja

7510

7892

Holandia

7340

8040

Austria

6657

7076

Dania

6460

5710

Szwajcaria

6255

5215

Rumunia

5430

4543

Portugalia

5144

4450

Czechy

4852

4570

Hiszpania

4770

4984

Norwegia

4480

5013

Finlandia

2870

3275

Łotwa

2428

2322

Irlandia

1525

1406

Litwa

1496

1168

Chorwacja

1300

1050

Luxemburg

918

698

Słowacja

830

900

Polska

631

702

Słowenia

510

414

Estonia

504

693

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych z Creditreform, Eurostat.

Coroczny raport Creditreform podaje wskaźnik będący stosunkiem upadłości do liczby zarejestrowanych podmiotów (wykres 1). Dzięki niemu można porównywać państwa między sobą, nie zważając na ogólną liczbę przedsiębiorstw.

Wykres 1.

Dlatego też mała liczba upadłości

w Polsce niekoniecznie odzwierciedla sytuację sprzyjającą działalności gospodarczej, jakby można było się teoretycznie spodziewać.

Procentowy udział upadłości wśród zarejestrowanych podmiotów w Polsce jest najniższy w Europie. Ta informacja byłaby dobrą oznaką dla gospodarki, gdyby nie przeczyła jej ilość podmiotów wyrejestrowanych. Według danych Eurobarometru, Polska posiada drugi najwyższy wskaźnik porażek biznesowych wśród krajów Unii Europejskiej, gorsza sytuacja jest tylko w Hiszpanii. Wskaźnik ten to udział procentowy zakończonych z powodu niepowodzenia, czyli wyrejestrowanych, działalności gospodarczych wśród wszystkich istniejących podmiotów. Wskaźnik ten wynosi dla Polski 14% i jest o 5 punktów procentowych wyższy niż średnia dla krajów UE-25. W takim razie, jak to możliwe, że stosunek upadłości do liczby podmiotów jest bardzo niski,

a wskaźnik porażek taki wysoki?

Wskaźnik Eurobarometru bierze pod uwagę wyrejestrowania, w przypadku Polski z systemu REGON. Udział liczby ogłoszonych upadłości wśród liczby przedsiębiorstw wyrejestrowanych z REGON jest znikomy, od października 2003 (wtedy to miała miejsce nowelizacja prawa upadłościowego) do końca 2011 wyniósł średnio raptem 0,24%. Także trendy zmian upadłości

i wyrejestrowań nie pokrywają się (wykres 2). Dlatego też mała liczba upadłości w Polsce niekoniecznie odzwierciedla sytuację sprzyjającą działalności gospodarczej, jakby można było się teoretycznie spodziewać.

Co gorsze, biorąc pod uwagę powyższe dane, jej wzrost bądź spadek także niekoniecznie mówi nam całą prawdę o kondycji gospodarki. Dla porównania, w Belgii, gdzie jest mniej więcej 5 razy mniej przedsiębiorstw niż w Polsce,

a roczna bezwzględna liczba upadłości jest ponad 9 razy większa, udział upadłości w ogólnej liczbie porażek biznesowych waha się w zależności od roku od 14% do 27% (wykres 3). W Finlandii natomiast jest to około 10% procent, ale również cenny z ekonomicznego punktu widzenia, pokrywający się trend (rośnie liczba wyrejestrowań, rośnie liczba upadłości i odwrotnie).

Wykres 2.

Wykres 3.

Jak można tłumaczyć tak dużą dysproporcję pomiędzy wyrejestrowaniami

a liczbą upadłości?

Spraw dotyczących upadłości w 2011 roku było 3535 – tylko niewiele ponad 20% z nich zakończyło się ogłoszeniem upadłości (tabela nr 2). Prawie 60% (!) wniosków oddalono, nie znajdując podstaw do ogłoszenia upadłości lub

z uwagi na brak środków do przeprowadzenia upadłości, bądź nastąpił tak zwany prawomocny zwrot ze względu na braki formalne. Przedsiębiorcy również nie korzystali z prawa naprawczego, tutaj statystyki wskazują,

że postępowanie naprawcze jest jeszcze bardziej fikcyjną instytucją niż upadłość. Od początku obowiązywania ustawy o prawie upadłościowym

i naprawczym w obecnej formie (1.10.2003) do końca 2011 roku złożono tylko 527 wniosków o wszczęcie postępowania naprawczego, co daje bardzo niską średnią około 60 wniosków rocznie.

Co ciekawe, udział spółek z ograniczoną odpowiedzialnością w ogólnej upadłości na rynku nie tylko utrzymuje się na wysokim poziomie, ale także rośnie na przestrzeni kilku ostatnich lat (w 2007 roku było to 64%, a w 2011 roku niemal 70%), a udział pozostałych form organizacyjno-prawnych maleje. Może mieć to związek z nieprzewidywalnością wyników procesów upadłościowych w Polsce i związaną z tym obawą podmiotów odpowiadających swoim majątkiem, które nie decydują się na postępowanie upadłościowe.

Tabela nr 2. Oddalenie niemal 60% wniosków o upadłość w sądach rejonowych w 2011 roku

Ogółem

Ogłoszenie upadłości

Oddalenie wniosku

Prawomo-cny zwrot wniosku

Umorzenie postępowa-nia

Prawomo-cne przekazanie sprawy

Połączenie sprawy

Inne załatwie-nie

Liczby bezwzględne

3535

757

1097

943

385

97

117

139

% ogółu

100

21,5

31

26,5

11

3

3

4

Teoretycznie niska liczba upadłości i jej trend spadkowy to dobre oznaki gospodarki. Tak też często analizowana jest Polska w raportach międzynarodowych. Jednak są to dane wyrwane z kontekstu. Opierając się

o inne wartości, jak chociażby wyrejestrowania z REGON, widać, że ta niska liczba spowodowana jest niepopularnością instytucji upadłości. Przedsiębiorcy decydują się wyrejestrować swoje przedsiębiorstwo zamiast skorzystać z opcji upadłości – nie jest to jednak wynikiem niewiedzy,

ale racjonalnego podejścia. Upadłość jest w Polsce procesem nieprzewidywalnym i poza rzeczywistą kontrolą najbardziej zainteresowanych, czyli niewypłacalnego przedsiębiorcy i jego wierzycieli. Wierzyciele, którzy także mają prawo wniesienia wniosku upadłościowego, często nie decydują się na ten krok z podobnych powodów. Zniechęcać ich może obowiązująca w polskim prawie upadłościowym mała kontrola

i możliwość wpływu na prowadzenie procesu (na przykład brak możliwości rzeczywistego wpływu na wybór, wynagrodzenie i działanie syndyka).

Bibliografia

Paweł Antonowicz, Upadłość przedsiębiorstw w Polsce, Assembly, Nowy Sącz 2009, dostępne pod adresem http://antonowicz.wzr.ug.edu.pl/Publikacje/Pawel_Antonowicz/Ksiazka_Upadlosci_2007_2008_Pawel_Antonowicz_UG.pdf

Creditreform Economic Research Unit, Insolvencies in Europe 2010/2011, Neuss Februrary 2011, dostępne pod: http://www.creditreform.de/Deutsch/Creditreform/Presse/Archiv/Insolvenzen_Europa/2010-11/Insolvencies_in_Europe_2010-11.pdf, iNSOLVENCIES In Europe

GUS, Zmiany strukturalne grup podmiotów gospodarki narodowej w rejestrze REGON, 2011 r, Warszawa 2012, dostępne pod: http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_pgwf_zmiany_strukturalne_grup_podmiotow_2011.pdf

Komisja Europejska, Flash Eurobarometer 192, Entrepreneurship Survey of the EU25, Secondary analysis, Poland, 2007, s. 6, dostępne pod: http://ec.europa.eu/enterprise/policies/sme/files/survey/static2008/poland_static_en.pdf.

Ministerstwo Sprawiedliwości, Informacja Statystyczna o ewidencji spraw i orzecznictwie w sądach powszechnych oraz o więziennictwie Cz. VII Sprawy gospodarcze w 2011 r., Warszawa 2012, dostępne pod adresem: bip.ms.gov.pl/pl/dzialalnosc/statystyki/...2011/download,1721,6.html

Forum Obywatelskiego Rozwoju

FOR zostało założone w 2007 roku przez prof. Leszka Balcerowicza, aby skutecznie chronić Twoją wolność oraz promować prawdę i zdrowy rozsądek w dyskursie publicznym. Naszym celem jest zmiana świadomości Polaków oraz obowiązującego

i planowanego prawa w kierunku wolnościowym.

FOR realizuje swoje cele poprzez organizację debat oraz publikację raportów i analiz podejmujących ważne tematy społeczno-gospodarcze, a w szczególności: stan finansów publicznych, sytuację na rynku pracy, wolność gospodarczą, wymiar sprawiedliwości i tworzenie prawa. Z inicjatywy FOR w centrum Warszawy i w internecie został uruchomiony licznik długu publicznego, który zwraca uwagę na problem rosnącego zadłużenia państwa. Działania FOR to także projekty z zakresu edukacji ekonomicznej oraz udział w kampaniach na rzecz zwiększania frekwencji wyborczej.

Wspieraj nas!

Pomóż nam chronić Twoją wolność oraz promować prawdę i zdrowy rozsądek w dyskursie publicznym.

Zdrowy rozsądek oraz wolnościowy punkt widzenia nie obronią się same. Potrzebują zaplanowanego, wytężonego i skutecznego wysiłku oraz Twojego wsparcia.

Jeśli jest Ci bliski porządek społeczny szanujący Twoją wolność i obawiasz się nierozsądnych decyzji polityków udających na Twój koszt Świętych Mikołajów, poprzyj nasze działania swoim darem pieniężnym. Twój dar umożliwia nam działalność oraz potwierdza słuszność i skuteczność naszego wysiłku.

Każda darowizna jest dla nas ważna. Potrzebujemy zwłaszcza regularnego wsparcia. Zachęcamy do dokonywania nawet niewielkich, lecz regularnych wpłat.

Już dziś pomóż nam chronić Twoją wolność - obdarz nas swoim wsparciem i zaufaniem.

Wyślij przelew na konto FOR (w PLN): 68 1090 1883 0000 0001 0689 0629

Fundacja Forum Obywatelskiego Rozwoju - FOR

Al. J. Ch. Szucha 2/4 lok. 20

00-582 Warszawa

Kontakt

tel. +48 22 628 85 11, fax +48 22 213 37 85

e-mail: info@for.org.pl

www.for.org.pl

Kontakt do autora analizy

Karolina Kartus

e-mail: karolina.kartus@for.org.pl

ZAŁĄCZNIK STATYSTYCZNY

[1]

ZMIANY STRUKTURALNE GRUP PODMIOTÓW GOSPODARKI NARODOWEJ W REJESTRZE REGON

2004

2005

2006

2007

2008

2009

2010

2011

Liczba podmiotów ogółem

3576830

3615621

3636039

3685608

3757093

3742673

3909802

3869897

Nowe

233502

261507

297302

295033

317954

349656

402005

346087

Podmioty wyrejestrowane

194666

214778

271090

242790

244965

357530

237693

383617

Podmioty upadłe

1116

793

576

447

411

691

655

723

Upadłe/wyrejestrowane

0.573289635

0.369218449

0.212475562

0.184109724

0.16777907

0.193270495

0.27556554

0.188469228

Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS[2]

[3]

[4]

Notatki

[←1]

Creditreform Economic Research Unit, Insolvencies in Europe 2010/2011, Neuss Februrary 2011, dostępne pod: http://www.creditreform.de/Deutsch/Creditreform/Presse/Archiv/Insolvenzen_Europa/2010-11/Insolvencies_in_Europe_2010-11.pdf, iNSOLVENCIES In Europe

[←2]

GUS, Zmiany strukturalne grup podmiotów gospodarki narodowej w rejestrze REGON, 2011 r, Warszawa 2012, dostępne pod: http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_pgwf_zmiany_strukturalne_grup_podmiotow_2011.pdf

[←3]

Creditreform Economic Research Unit, Insolvencies in Europe 2010/2011, Neuss Februrary 2011, dostępne pod: http://www.creditreform.de/Deutsch/Creditreform/Presse/Archiv/Insolvenzen_Europa/2010-11/Insolvencies_in_Europe_2010-11.pdf, iNSOLVENCIES In Europe

[←4]

Paweł Antonowicz, Upadłość przedsiębiorstw w Polsce, Assembly, Nowy Sącz 2009, dostępne pod adresem http://antonowicz.wzr.ug.edu.pl/Publikacje/Pawel_Antonowicz/Ksiazka_Upadlosci_2007_2008_Pawel_Antonowicz_UG.pdf

Table of Contents

Notatki